Zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych (ang. superficial thrombophlebitis) stanowi połączenie stanu zapalnego z pojawieniem się różnego charakteru zmian zakrzepowych w objętym chorobą naczyniu żylnym. Problem rozwinąć się może w obrębie wielu różnych żył, najczęściej jednak pojawia się on w naczyniach kończyny dolnej – zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych najczęściej występuje w żyłach odpiszczelowej i odstrzałkowej.

Choroba może rozwinąć się u człowieka dowolnej płci, częściej jest ona jednak spotykana u kobiet. Różny bywa także wiek osób chorujących na tę jednostkę, typowo jest ona jednak spotykana u osób starszych.

Przyczyny zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych

Najczęstszą przyczyną zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych jest wystąpienie zastoju krwi, wytworzenie się zakrzepu i ostatecznie pojawienie się stanu zapalnego w obrębie zmienionych żylakowato naczyń żylnych. Żylaki kończyn dolnych nie są jednak jedynym problemem, który jest powiązany ze schorzeniem – oprócz nich przyczyniać się do zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych mogą także:

• obecność cewników w naczyniach żylnych,
• choroba nowotworowa (szczególnie rak trzustki, którego jednym z objawów może być wędrujące zapalenie żył powierzchownych),
• nadmierna masa ciała,
• ciąża,
• palenie papierosów,
• stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej lub hormonalnej terapii zastępczej,
• stany związane z zaburzonym przepływem krwi w naczyniach żylnych (takie jak np. długotrwałe unieruchomienie wynikające z paraliżu po udarze).

Wśród zdecydowanie rzadszych, ale również możliwych przyczyn zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych wymienia się schorzenia powiązane z nieprawidłową krzepliwością krwi, takie jak niedobór antytrombiny III czy niedobór białka C lub białka S.

Objawy zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych

Podstawowym objawem zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych są zmiany dotyczące skóry w okolicy zajętego naczynia. Staje się ona zaczerwieniona, oprócz tego wyraźnie widoczny jest obrzęk. Okolice zajętego miejsca są bolesne – ból pojawia się u pacjenta przede wszystkim po uciśnięciu, oprócz tego obszar zajęty chorobą ma wzmożone ucieplenie.

W przypadku, kiedy zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych związane jest z wystąpieniem komplikacji w obrębie żylaków pacjenta, możliwe jest stwierdzenie dodatkowych objawów. Mogą nimi być wyraźne stwardnienie naczynia żylnego, a także możliwość wyczucia w obrębie żylaka guzkowatego typu zgrubień.

U niektórych pacjentów rozwija się specyficzna forma schorzenia – ropne zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych. W takim przypadku, poza już wymienionymi objawami, u chorych pojawiać się może gorączka czy ropna wydzielina w okolicy zajętego naczynia krwionośnego.

W rzadkich przypadkach zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych może jednak przebiegać całkowicie bezobjawowo.

fot. panthermedia

Zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych: diagnostyka

Zazwyczaj przy podejrzeniu zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych nie ma konieczności wykonywania jakichś specjalistycznych badań – najczęściej postawienie rozpoznania możliwe jest po stwierdzeniu u chorego typowych dla tej jednostki objawów. W pewnych jednak sytuacjach wskazane jest poszerzenie diagnostyki. Tak bywa chociażby u pacjentów, u których zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych rozwinęło się w związku z wprowadzeniem cewnika naczyniowego – u nich, zwłaszcza w przypadku ropnej postaci tego schorzenia, wykonywane mogą być badania mikrobiologiczne (celem identyfikacji patogenu sprawczego). Materiałem do takowych analiz może być fragment cewnika.

W przypadku pacjentów, u których zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych pojawi się w związku z istnieniem u nich żylaków kończyn dolnych, wskazane może być wykonanie badania USG żył kończyn dolnych. Uzasadnić to można tym, że korzystne jest ocenienie położenia skrzepliny – w sytuacji, gdy znajduje się ona dość wysoko (powyżej kolana), istnieje bowiem ryzyko, że przedostanie się ona do żył głębokich, co może doprowadzić do zakrzepicy żył głębokich.

U tych zaś osób, u których stwierdzone zostanie zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych, a jednocześnie nie udaje się odnaleźć u nich czynnika, który odpowiada za ten stan, wskazana może być szeroka diagnostyka. Potencjalną przyczyną problemu może być bowiem choroba nowotworowa, wobec czego – przy nieznanej etiologii zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych – wskazane bywa przeprowadzenie badań, które wykluczą ewentualny nowotwór.